Αυτό δεν είναι κοινωνιολογική διάγνωση για κάθε άνθρωπο της Gen Z, ούτε δικαιολογία για κακή συμπεριφορά ή χαμηλή ευθύνη. Είναι μια πρόσκληση προς τις επιχειρήσεις να σταματήσουν να ζητούν έτοιμους ανθρώπους από ένα σύστημα που συχνά δεν τους εκπαίδευσε ποτέ για την πραγματική συνεργασία.
Δεν μεγάλωσαν στον ίδιο κόσμο με εμάς.
Τον τελευταίο καιρό ακούμε όλο και συχνότερα το ίδιο παράπονο από επιχειρηματίες και ανθρώπους της αγοράς:
«Δεν βρίσκουμε νέους που να θέλουν να δουλέψουν.»
Μια φράση που ακούγεται όλο και συχνότερα, αλλά συνήθως δεν εξετάζει τι περιβάλλον παραλαμβάνει ο νέος άνθρωπος όταν μπαίνει στην πρώτη του σοβαρή εργασία.
«Δεν παίρνουν πρωτοβουλία.»
Η πρωτοβουλία όμως δεν εμφανίζεται την πρώτη μέρα της πρόσληψης. Χτίζεται με λάθη, δοκιμές, ομάδα, εμπιστοσύνη και επαναλαμβανόμενη εξάσκηση.
Η εύκολη απάντηση είναι να τους πούμε τεμπέληδες, κακομαθημένους, εγωιστές ή «χαμένη γενιά».
Η δύσκολη απάντηση είναι να κοιτάξουμε εμείς τον καθρέφτη.
Γιατί αυτή η γενιά δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Δεν έπεσε από άλλο πλανήτη. Δεν αποφάσισε ξαφνικά ότι δεν θέλει να συνεργάζεται, να προσπαθεί ή να αναλαμβάνει ευθύνη.
Εμείς τη φτιάξαμε.
Και τώρα ζητάμε από αυτήν να λειτουργήσει μέσα σε έναν κόσμο για τον οποίο δεν την προετοιμάσαμε ποτέ.
Οι Millennials και οι Gen X που σήμερα έχουν επιχειρήσεις, ομάδες και ευθύνη ανθρώπων, μεγάλωσαν σε έναν κόσμο πιο άναρχο, πιο σκληρό ίσως, αλλά και πιο ανθρώπινο.
Υπήρχαν τα παγκάκια. Οι αλάνες. Οι παρέες. Τα παιχνίδια που δεν είχαν κανόνες γραμμένους σε χαρτί, αλλά έπρεπε να τους βρείτε μόνοι σας.
Υπήρχαν οι καβγάδες που έπρεπε να λυθούν χωρίς mediator, χωρίς group chat και χωρίς κάποιον ενήλικα να έρθει να αποφασίσει ποιος είχε δίκιο.
Υπήρχε το Σαββατοκύριακο που έφευγες από το σπίτι το πρωί και γύριζες το βράδυ. Υπήρχε η εκδρομή, η παρέα, η αίσθηση ότι κάπου ανήκεις και ότι, για να συνεχίσει να υπάρχει η ομάδα, πρέπει να μάθεις να χωράς μέσα σε αυτήν.
Εκεί μάθαινες να χάνεις, να ζητάς συγγνώμη, να συγχωρείς, να κάνεις πίσω, να υπερασπίζεσαι τη θέση σου, να παίρνεις πρωτοβουλία και να φτιάχνεις κάτι από το τίποτα.
Η λέξη «συγχωρώ» δεν είναι τυχαία.
Συγχωρώ σημαίνει: μαζί χωράμε.
Και για να χωρέσεις μαζί με άλλους ανθρώπους, πρέπει κάποια στιγμή να χαμηλώσεις τον εγωισμό σου.
Η νέα γενιά μεγάλωσε μέσα σε διαδικασίες.
Πολλά παιδιά της Gen Z μεγάλωσαν μέσα σε ένα περιβάλλον όπου σχεδόν τα πάντα ήταν ήδη αποφασισμένα για εκείνα.
Το σχολείο συχνά δεν τους έμαθε να σκέφτονται. Τους έμαθε να απαντούν.
- Να βρουν τη σωστή απάντηση.
- Να ακολουθήσουν τη σωστή διαδικασία.
- Να μη βγουν έξω από το πλαίσιο.
- Να μη χαλάσουν το σχέδιο.
- Να μην κάνουν λάθος.
Στο σπίτι, οι γονείς δεν ήταν πάντα απόντες από αδιαφορία. Πολλοί ήταν απόντες επειδή πάλευαν να τα φέρουν βόλτα. Δουλειές, λογαριασμοί, άγχος, πίεση, επιβίωση.
Και όταν ένας γονιός είναι μόνιμα στο όριο, δεν έχει χώρο να πει:
«Πήγαινε δοκίμασέ το.»
Η φράση που ανοίγει χώρο για δοκιμή, λάθος, ανακάλυψη και πραγματική ανάπτυξη.
«Μην το κάνεις, θα το χαλάσεις.»
Η φράση που, όταν επαναλαμβάνεται, μετατρέπει το λάθος από εργαλείο μάθησης σε απειλή.
Πιο εύκολο είναι να πεις:
- «Άσε, θα το κάνω εγώ.»
- «Κάνε ακριβώς αυτό που σου λέω.»
- «Μην πάρεις πρωτοβουλία, γιατί μπορεί να γίνει λάθος.»
Έτσι μεγαλώνουν άνθρωποι που δεν έμαθαν ότι το λάθος είναι μέρος της ζωής.
Έμαθαν ότι το λάθος είναι απειλή.
Και όταν ένας άνθρωπος έχει μάθει ότι κάθε λάθος είναι απειλή, δεν παίρνει πρωτοβουλίες. Δεν ανοίγεται. Δεν δοκιμάζει. Δεν εκτίθεται.
Περιμένει οδηγίες.
Η τεχνολογία δεν είναι ο εχθρός. Η απομόνωση είναι.
Δεν φταίει το κινητό από μόνο του.
Δεν φταίει το internet από μόνο του.
Δεν φταίει η τεχνολογία από μόνη της.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η τεχνολογία αντικαθιστά το παιχνίδι, την παρέα, τη σύγκρουση, την αμηχανία, το γέλιο, τη βαρεμάρα και τη φυσική συνύπαρξη.
Όταν ένα παιδί δεν έχει παίξει με άλλα παιδιά, δεν έχει μάθει να υποχωρεί.
Όταν δεν έχει βαρεθεί, δεν έχει αναγκαστεί να φανταστεί.
Όταν δεν έχει μείνει μόνο του να βρει λύση, δεν έχει εκπαιδευτεί να αποφασίζει.
Όταν δεν έχει δημιουργήσει παιχνίδια, κανόνες, κατασκευές και περιπέτειες από το μηδέν, δεν έχει μάθει να δημιουργεί.
Και αργότερα, όταν αυτός ο άνθρωπος μπαίνει σε μια επιχείρηση, του ζητάμε ξαφνικά πράγματα που δεν εξασκήθηκαν ποτέ.
«Πάρε πρωτοβουλία. Βρες μια λύση. Συνεννοήσου με την ομάδα. Δες τι χρειάζεται να γίνει χωρίς να σου το πω. Ανάλαβε ευθύνη.»
Μα πώς ακριβώς περιμένουμε να το κάνει;
Η πρωτοβουλία δεν εμφανίζεται την πρώτη μέρα της πρόσληψης.
Η πρωτοβουλία χτίζεται επί χρόνια.
Δεν είναι ότι δεν θέλουν ευθύνη. Είναι ότι δεν έμαθαν ποτέ τη γλώσσα της.
Όταν ένας νέος άνθρωπος λέει:
«Δεν ξέρω, δείξ’ μου πώς γίνεται.»
δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι ανίκανος.
Πολλές φορές σημαίνει ότι δεν του επέτρεψαν ποτέ να ανακαλύψει μόνος του πώς γίνεται.
Όταν δεν προτείνει λύση, δεν σημαίνει πάντα ότι δεν έχει μυαλό.
Μπορεί να σημαίνει ότι έχει μάθει πως η δική του λύση είναι επικίνδυνη, λάθος ή ανεπιθύμητη.
Όταν δεν μπορεί να συνεργαστεί, δεν σημαίνει ότι είναι κακός άνθρωπος.
Μπορεί να σημαίνει ότι δεν έμαθε ποτέ να είναι μέρος μιας πραγματικής ομάδας. Όχι μιας ομάδας σε οθόνη. Μιας ομάδας με πρόσωπα, τριβές, χαρακτήρες, διαφωνίες και κοινό στόχο.
Η λάθος διάγνωση
«Η Gen Z δεν μπορεί να εργαστεί.»
Η χρήσιμη ερώτηση
«Τι χρειάζεται να χτιστεί ώστε να μπορεί να αναλάβει σταδιακά ευθύνη;»
Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Gen Z δεν μπορεί να εργαστεί.
Το πρόβλημα είναι ότι της ζητάμε να λειτουργήσει ως ενήλικη μέσα σε ένα σύστημα που την εκπαίδευσε να παραμένει διαρκώς παιδί.
Η επιχείρηση δεν χρειάζεται να γίνει γονιός. Χρειάζεται να γίνει χώρος ενηλικίωσης.
Εδώ υπάρχει μια μεγάλη παρεξήγηση.
Η δουλειά δεν πρέπει να υποκαταστήσει την οικογένεια.
Ο εργοδότης δεν πρέπει να γίνει πατέρας ή μητέρα.
Ο manager δεν είναι ψυχολόγος, δάσκαλος και σωτήρας ταυτόχρονα.
Αλλά η επιχείρηση του σήμερα δεν μπορεί πια να λειτουργεί σαν να παραλαμβάνει έτοιμους ανθρώπους από μια κοινωνία που τους έχει ήδη εξοπλίσει.
Δεν τους παραλαμβάνει έτοιμους.
Τους παραλαμβάνει μισοεκπαιδευμένους για έναν κόσμο που άλλαξε.
Άρα ο ρόλος της επιχείρησης είναι να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου ο νέος άνθρωπος μπορεί να μάθει ξανά όσα δεν πρόλαβε να μάθει έξω από αυτήν.
- Να ανήκει σε μια ομάδα.
- Να ακούει χωρίς να διαλύεται.
- Να διαφωνεί χωρίς να προσβάλλει.
- Να κάνει λάθος χωρίς να εξαφανίζεται.
- Να αναλαμβάνει κάτι μικρό και να το τελειώνει.
- Να βλέπει ότι η γνώμη του έχει αξία, αλλά δεν είναι η μόνη γνώμη στο δωμάτιο.
- Να καταλάβει ότι η αυτοπεποίθηση δεν είναι να νομίζεις ότι είσαι ο καλύτερος.
Αυτοπεποίθηση είναι να ξέρεις ότι μπορείς να μάθεις, να προσαρμοστείς και να σταθείς δίπλα σε άλλους ανθρώπους.
Μην τους φέρεστε σαν ανίκανους. Φτιάξτε όμως ξανά το έδαφος.
Δεν παίρνεις έναν εικοσάρη στη δουλειά και περιμένεις να είναι έτοιμος, επειδή απλώς έχει τελειώσει ένα σχολείο ή ένα πτυχίο.
Παίρνεις έναν άνθρωπο που μπορεί να έχει γνώσεις, ταχύτητα, τεχνολογική άνεση και μεγάλη δυνατότητα.
Αλλά μπορεί να έχει μείνει πίσω σε κάτι πολύ πιο δύσκολο:
- Στην τριβή με τους ανθρώπους.
- Στη διαχείριση του λάθους.
- Στην υπομονή.
- Στη συνεργασία.
- Στην πρωτοβουλία.
- Στη φαντασία.
- Στην ευθύνη.
Δεν χρειάζεται να του φερθείς σαν να είναι οκτώ χρονών.
Χρειάζεται όμως να καταλάβεις ότι πολλές από τις δεξιότητες που κανονικά χτίζονται από τα οκτώ μέχρι τα δεκαοκτώ, ίσως δεν εξασκήθηκαν ποτέ όσο έπρεπε.
Και αυτό δεν λύνεται με φωνές, ειρωνεία και το κλασικό:
«Στην ηλικία σου εγώ...»
Λύνεται με δομή.
- Με όρια.
- Με μικρές ευθύνες που μεγαλώνουν.
- Με πραγματικό feedback.
- Με χώρο για λάθος.
- Με απαιτήσεις που είναι καθαρές.
- Με ανθρώπους που δείχνουν πώς λειτουργεί μια ομάδα, αντί απλώς να απαιτούν να το ξέρεις.
Πρώτα άνθρωποι. Μετά εργαζόμενοι.
Αν θέλουμε να έχουμε καλύτερες επιχειρήσεις, δεν αρκεί να ζητάμε καλύτερους εργαζόμενους.
Πρέπει να συμβάλουμε στη δημιουργία καλύτερων ανθρώπων.
Αντί να ρωτάμε:
«Γιατί δεν βρίσκω νέους που να ξέρουν να δουλεύουν;»
ίσως πρέπει να αρχίσουμε να ρωτάμε:
«Τι περιβάλλον έχω δημιουργήσει ώστε ένας νέος άνθρωπος να μάθει να δουλεύει;»
Όχι να υπακούει.
Να δουλεύει.
Να σκέφτεται.
Να προτείνει.
Να αναλαμβάνει.
Να συνεργάζεται.
Να αντέχει.
Να δημιουργεί.
Η Gen Z δεν χρειάζεται άλλη μία γενιά που θα της πει ότι είναι το πρόβλημα.
Χρειάζεται ανθρώπους που θα της πουν:
«Σε βλέπω. Καταλαβαίνω γιατί δυσκολεύεσαι. Δεν θα σου χαρίσω τίποτα. Αλλά θα σου δώσω χώρο να μάθεις, να κάνεις λάθος, να σταθείς στα πόδια σου και να γίνεις μέρος μιας ομάδας.»
Αυτό είναι το πραγματικό reset.
Όχι να τους κάνουμε υπαλλήλους.
Να τους βοηθήσουμε να ξαναγίνουν άνθρωποι που μπορούν να σταθούν μέσα σε έναν κόσμο μαζί με άλλους ανθρώπους.
Και μετά, ναι.
Να γίνουν οι καλύτεροι εργαζόμενοι, συνεργάτες, δημιουργοί, επιχειρηματίες και γονείς της επόμενης γενιάς.
Ο πρώτος ενήλικος χώρος δεν χτίζεται με φωνές. Χτίζεται με σύστημα.
Το Business Bootstrap Dialogbook OS δεν σχεδιάζεται για να κάνει τον εργαζόμενο πιο υπάκουο. Σχεδιάζεται για να του δίνει καθαρή σκέψη, ορατή γνώση, μικρές ευθύνες, ασφαλή εξάσκηση και μια πραγματική διαδρομή ανάπτυξης μέσα στην ομάδα.
Project Whiteboard
Βγάζει τη σκέψη έξω από το κεφάλι και δείχνει πρόβλημα, επιλογές, αποφάσεις και flow.
Project Logbook
Μετατρέπει την εργασία σε καθαρά βήματα, owners, checkpoints και ορατή πρόοδο.
Notebook & Knowledge Base
Κρατά τις απαντήσεις και τη γνώση διαθέσιμες, ώστε ο νέος άνθρωπος να μη χρειάζεται να μαντεύει ή να ντρέπεται να ρωτήσει.
Workshops & Simulations
Δίνουν ασφαλές περιβάλλον όπου η ομάδα εξασκείται σε αποφάσεις, incidents και πραγματικές καταστάσεις πριν τις πληρώσει στην πράξη.
Μη ζητάς από τον νέο άνθρωπο να μαντέψει. Δώσ’ του χάρτη.
Ξεκίνα από ένα πραγματικό πρόβλημα της ομάδας σου, βγάλ’ το σε Project Whiteboard και μετέτρεψέ το σε καθαρή, ασφαλή διαδρομή εργασίας.