Διάλεξε μία πλευρά
Αποδέξου τα δεδομένα όπως σου δόθηκαν και προσπάθησε να υπολογίσεις ποια από τις υπάρχουσες επιλογές είναι καλύτερη.
Πριν από την απόφαση
Πολλές φορές στη ζωή μας καλούμαστε να αποφασίσουμε. Να διαλέξουμε ανάμεσα στο ένα και στο άλλο. Να πούμε ναι ή όχι. Να ακολουθήσουμε τη μία διαδρομή και να εγκαταλείψουμε την άλλη.
Και σχεδόν αμέσως ξεκινά η ανάλυση.
Ποια επιλογή είναι καλύτερη; Ποια έχει μικρότερο ρίσκο; Ποια θα μας οδηγήσει πιο γρήγορα εκεί που θέλουμε; Ποια θα μετανιώσουμε λιγότερο;
Υπάρχει όμως μια ερώτηση που συνήθως ξεχνάμε να κάνουμε.
Χρειάζεται πράγματι να πάρω αυτή την απόφαση;
Τι θα συνέβαινε αν δεν αντιδρούσαμε καθόλου στο ερέθισμα που μας ζητά να επιλέξουμε;
Τι θα συνέβαινε αν κάναμε και τα δύο;
Τι θα συνέβαινε αν δημιουργούσαμε μια τρίτη επιλογή που δεν υπήρχε πριν;
Και, ακόμη σημαντικότερο: ποιος έθεσε τους όρους της απόφασης;
Γιατί όταν αποδεχόμαστε αυτομάτως τις διαθέσιμες επιλογές, αποδεχόμαστε μαζί τους και ολόκληρη την αρχιτεκτονική του προβλήματος.
Πριν απαντήσεις
Μην εξετάζεις μόνο τις επιλογές.
Εξέτασε πρώτα το σύστημα που σε ανάγκασε να επιλέξεις ανάμεσά τους.
Μας έμαθαν να απαντάμε
Από μικρά παιδιά εκπαιδευόμαστε σε έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο σκέψης.
Κάποιος άλλος δημιουργεί την ερώτηση. Κάποιος άλλος καθορίζει τα δεδομένα. Κάποιος άλλος γνωρίζει τη σωστή απάντηση. Και εμείς πρέπει να τη βρούμε.
Η άσκηση έχει μία σωστή λύση. Το τεστ έχει συγκεκριμένες επιλογές. Ο δάσκαλος γνωρίζει τι θεωρείται σωστό και τι λάθος.
Μαθαίνουμε να σηκώνουμε το χέρι. Να ζητάμε άδεια. Να απαντάμε στην ερώτηση που μας δόθηκε. Και να φοβόμαστε μήπως επιλέξουμε λάθος.
Αυτό το μοντέλο είναι χρήσιμο για να διορθώσεις ένα διαγώνισμα. Είναι πολύ λιγότερο χρήσιμο όταν πρέπει να σχεδιάσεις μια ζωή, μια επιχείρηση, ένα προϊόν ή ένα καινούργιο σύστημα.
Η ερώτηση που λείπει
Πριν προσπαθήσεις να βρεις τη σωστή απάντηση, αναρωτήσου αν αποδέχεσαι χωρίς λόγο την ερώτηση που σου δόθηκε.
Γιατί στην πραγματική ζωή οι επιλογές δεν είναι πάντα πολλαπλής επιλογής.
Μπορείς να μην επιλέξεις καμία. Μπορείς να επιλέξεις περισσότερες από μία. Μπορείς να αλλάξεις τα δεδομένα. Μπορείς ακόμη και να δημιουργήσεις μια νέα επιλογή που πριν δεν υπήρχε.
Το ψεύτικο δίλημμα
Ένα από τα πιο ύπουλα προβλήματα στις αποφάσεις είναι το ψεύτικο δίλημμα.
Μας παρουσιάζονται δύο επιλογές και το μυαλό μας ξεκινά αμέσως να συγκρίνει.
Άλλαξε το πλαίσιο
Εξέτασε αν μπορείς να συνδυάσεις τις επιλογές, να προσθέσεις μια νέα ή να αλλάξεις το σύστημα ώστε το δίλημμα να πάψει να υπάρχει.
Η διαφορά είναι τεράστια.
Στην πρώτη περίπτωση λειτουργείς ως χρήστης του συστήματος. Προσπαθείς να πάρεις την καλύτερη δυνατή απόφαση μέσα στους κανόνες που ήδη υπάρχουν.
Στη δεύτερη περίπτωση αρχίζεις να λειτουργείς ως αρχιτέκτονας.
Δεν ρωτάς μόνο ποια επιλογή πρέπει να πάρεις. Ρωτάς αν οι επιλογές αυτές θα έπρεπε να υπάρχουν με αυτή τη μορφή εξαρχής.
Απλό ή δυνατό;
Όταν ξεκίνησα να σχεδιάζω την πλατφόρμα, ένα από τα μεγαλύτερα διλήμματα ήταν το επίπεδο πολυπλοκότητας.
Η μία επιλογή ήταν να δημιουργήσω ένα πολύ απλό περιβάλλον για έναν αρχάριο χρήστη που θέλει να μπει, να ανοίξει μια βιβλιοθήκη, να διαβάσει και να ακολουθήσει μια συγκεκριμένη διαδρομή.
Η άλλη επιλογή ήταν να δημιουργήσω ένα πολύ πιο δυνατό σύστημα για advanced χρήστες, εκπαιδευτικούς και operators, οι οποίοι χρειάζονται πολύ μεγαλύτερο βάθος και έλεγχο.
Για αρκετό καιρό αντιμετώπιζα το πρόβλημα σαν να υπήρχε πραγματικά μόνο μία επιλογή.
Ή θα ήταν απλό για πολλούς ή δυνατό για λίγους.
Μέχρι που η ερώτηση άλλαξε.
Γιατί το ίδιο το σύστημα να με αναγκάζει να επιλέξω;
Αν ένας αρχάριος χρειάζεται απλότητα και ένας advanced χρήστης χρειάζεται βάθος, τότε το πρόβλημα δεν είναι ποιον από τους δύο θα εξυπηρετήσει το προϊόν.
Το πραγματικό engineering problem είναι: πώς μπορεί η ίδια αρχιτεκτονική να υποστηρίζει διαφορετικά επίπεδα χρήσης;
Architecture Shift
Δεν επέλεξα ανάμεσα στις δύο λύσεις.
Ενσωμάτωσα και τις δύο επιλογές μέσα στην αρχιτεκτονική της πλατφόρμας.
Έτσι, ο αρχάριος χρήστης βλέπει το επίπεδο πολυπλοκότητας που χρειάζεται.
Ο advanced χρήστης μπορεί να προχωρήσει βαθύτερα, χωρίς να χρειάζεται δεύτερο προϊόν ή διαφορετική βάση.
Δεν λύθηκε λοιπόν το δίλημμα επειδή τελικά βρήκα ποια πλευρά ήταν καλύτερη.
Λύθηκε επειδή άλλαξα το σύστημα που δημιουργούσε το δίλημμα.
Ιδιώτης ή επαγγελματίας;
Το δεύτερο μεγάλο δίλημμα ήταν ακόμη πιο σύνθετο.
Θα έπρεπε η πλατφόρμα να απευθύνεται σε ιδιώτες; Σε επαγγελματίες; Ή θα έπρεπε να δημιουργηθούν δύο διαφορετικοί κόσμοι;
Η κλασική επιχειρηματική λογική θα έλεγε ότι μια νέα πλατφόρμα χρειάζεται γρήγορα μεγάλους επαγγελματικούς πελάτες.
Οι μεγάλοι πελάτες μπορούν να φέρουν μεγαλύτερα έσοδα, να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη και να επιτρέψουν στη συνέχεια την επέκταση σε μεγαλύτερο κοινό.
Η συγκεκριμένη περίπτωση όμως είχε ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα.
Οι επαγγελματίες που θα έπρεπε να προσεγγίσω είχαν ήδη εργαλεία. Είχαν ήδη διαδικασίες. Είχαν ήδη συνηθίσει άλλες πλατφόρμες. Είχαν ήδη επενδύσει χρόνο σε έναν συγκεκριμένο τρόπο λειτουργίας.
Άρα το πραγματικό κόστος δεν ήταν απλώς η τιμή ενός καινούργιου προϊόντος.
Ήταν το κόστος της αλλαγής.
Πείσε τον επαγγελματία να αλλάξει
Sales, παρουσιάσεις, meetings, onboarding, εκπαίδευση, μεταφορά δεδομένων, αλλαγή workflow και εσωτερική αντίσταση πριν ο χρήστης προλάβει να βιώσει πραγματικά το προϊόν.
Άφησε τον χρήστη να εξελιχθεί μέσα στο ίδιο σύστημα
Ο χρήστης μπορεί να ξεκινήσει απλά και, όταν χρειαστεί επαγγελματική λειτουργία, να ενεργοποιήσει το αντίστοιχο mode χωρίς να εγκαταλείψει το περιβάλλον.
Και εδώ λοιπόν δεν χρειαζόταν να αποφασίσω αν η πλατφόρμα θα ήταν μόνο για ιδιώτες ή μόνο για επαγγελματίες.
Χρειαζόταν να αλλάξω τον τρόπο με τον οποίο ο χρήστης κινείται μέσα στο σύστημα.
Η αλλαγή βρίσκεται στην επιλογή χρήσης, όχι στη βασική δομή.
Η πλατφόρμα μπορεί να είναι ανοιχτή στον απλό χρήστη.
Ο ίδιος χρήστης μπορεί αργότερα, όταν το χρειαστεί, να περάσει στο επαγγελματικό περιβάλλον.
Αντίστοιχα, ένας επαγγελματίας που γνωρίζει εξαρχής τι χρειάζεται, μπορεί να ξεκινήσει απευθείας από εκεί.
Η βάση όμως παραμένει κοινή.
Δεν χρειάζεται δεύτερη εφαρμογή. Δεν χρειάζεται δεύτερο προϊόν. Δεν χρειάζεται να ξαναχτιστεί ολόκληρη η εμπειρία από την αρχή.
Μετέφερε την πολυπλοκότητα στο σύστημα
Κάπου εδώ εμφανίζεται ένα πολύ μεγαλύτερο engineering principle.
Όταν ένας άνθρωπος πρέπει συνεχώς να παίρνει δύσκολες αποφάσεις για να χρησιμοποιήσει σωστά ένα σύστημα, πολλές φορές το πρόβλημα δεν βρίσκεται στον άνθρωπο.
Βρίσκεται στον σχεδιασμό.
Στη μηχανική δεν θέλουμε έναν operator που πρέπει κάθε δευτερόλεπτο να θυμάται εκατό εξαιρέσεις και να παίρνει εκατό κρίσιμες αποφάσεις.
Αν μπορούμε, ενσωματώνουμε τη σωστή συμπεριφορά μέσα στο ίδιο το σύστημα.
Δημιουργούμε limits. Failsafes. States. Αυτοματισμούς. Διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης. Σωστά defaults. Καθαρά transitions.
Μεταφέρουμε δηλαδή ένα μέρος της πολυπλοκότητας από το μυαλό του ανθρώπου στην αρχιτεκτονική.
Engineering Principle
Το καλύτερο σύστημα δεν ζητά καλύτερες αποφάσεις κάθε λεπτό.
Είναι σχεδιασμένο ώστε πολλές από τις περιττές αποφάσεις να μην χρειάζεται να παρθούν ποτέ.
Αυτό ακριβώς συνέβη και στα δύο παραδείγματα της πλατφόρμας.
Αντί να αποφασίσω beginner ή advanced, σχεδίασα διαφορετικά επίπεδα μέσα στο ίδιο περιβάλλον.
Αντί να αποφασίσω ιδιώτης ή επαγγελματίας, σχεδίασα διαφορετικούς τρόπους λειτουργίας πάνω στην ίδια βάση.
Το πρόβλημα δεν λύθηκε με περισσότερη σκέψη πάνω στην απόφαση.
Λύθηκε μεταφέροντας την πολυπλοκότητα μέσα στο σύστημα.
Μερικές αποφάσεις είναι bugs της αρχιτεκτονικής
Ίσως λοιπόν υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος να κοιτάμε τις αποφάσεις που μας βασανίζουν για εβδομάδες ή μήνες.
Όταν δύο επιλογές μοιάζουν εξίσου σωστές και εξίσου λάθος, όταν κάθε διαδρομή λύνει ένα πρόβλημα αλλά δημιουργεί ένα άλλο, ίσως να μην χρειάζεται περισσότερη ανάλυση.
Ίσως χρειάζεται να κοιτάξουμε ένα επίπεδο ψηλότερα.
Μπορεί το πραγματικό πρόβλημα να μην είναι ότι δεν μπορούμε να αποφασίσουμε.
Μπορεί το πρόβλημα να είναι ότι έχουμε σχεδιάσει ένα σύστημα το οποίο μας αναγκάζει να αποφασίσουμε.
Όταν μια απόφαση γίνεται βασανιστικά δύσκολη
Μην ρωτήσεις μόνο «ποια επιλογή είναι καλύτερη;». Ρώτησε επίσης: «τι πρέπει να αλλάξει ώστε να μη χρειάζεται να διαλέξω ανάμεσά τους;»
Εκεί αρχίζει η δουλειά του αρχιτέκτονα.
Ο χρήστης προσπαθεί να λειτουργήσει σωστά μέσα στο υπάρχον σύστημα.
Ο operator μαθαίνει να το χειρίζεται.
Ο architect όμως έχει τη δυνατότητα να αλλάξει τους κανόνες του.
Μην προσπαθείς πάντα να πάρεις καλύτερες αποφάσεις. Μερικές φορές πρέπει να σχεδιάσεις έναν κόσμο στον οποίο η συγκεκριμένη απόφαση δεν χρειάζεται πια.
Η ελευθερία πριν από την επιλογή
Συνήθως συνδέουμε την ελευθερία με το δικαίωμα της επιλογής.
Να έχω πολλές επιλογές. Να μπορώ να επιλέξω μόνος μου. Να μην αποφασίζει κάποιος άλλος για εμένα.
Υπάρχει όμως ένα βαθύτερο επίπεδο ελευθερίας.
Να μπορείς να εξετάζεις αν οι επιλογές που βρίσκονται μπροστά σου είναι πραγματικά οι μοναδικές.
Να μπορείς να αμφισβητήσεις το πλαίσιο.
Να μπορείς να δημιουργήσεις τη δική σου επιλογή.
Και όταν έχεις τη δυνατότητα, να μπορείς να ξανασχεδιάσεις το ίδιο το σύστημα.
Thinking First
Πριν επιλέξεις ανάμεσα στο Α και στο Β, κοίταξε ξανά την ερώτηση.
Ίσως η πραγματική σου δουλειά να είναι να δημιουργήσεις το Γ. Ή να σχεδιάσεις ένα σύστημα που μπορεί να υποστηρίζει και τα τρία.
Γιατί τελικά η ελευθερία δεν βρίσκεται μόνο στο να μπορείς να επιλέξεις.
Βρίσκεται και στο να καταλάβεις ότι δεν είσαι υποχρεωμένος να επιλέξεις ανάμεσα στις επιλογές που σου έδωσαν.
Μπορείς να σχεδιάσεις τις δικές σου.