Ξεκινάει από την ανάγκη
Πρέπει πρώτα να εξασφαλίσει στέγη, εισόδημα, εξοπλισμό, πρόσβαση και ανθρώπους πριν μπορέσει να δημιουργήσει κάτι μεγαλύτερο.
Η πιο παράξενη αποικία
Τελικά, ίσως όλοι να είμαστε εξωγήινοι πάνω στη Γη.
Όχι βιολογικά.
Όχι επειδή ήρθαμε από κάποιον άλλον πλανήτη.
Αλλά επειδή στον οικονομικό κόσμο ζούμε σαν άνθρωποι που μόλις προσγειώθηκαν.
Φτάνουμε στην ενηλικίωση με λίγα ρούχα, κάποιες γνώσεις, ένα πτυχίο ή μια τέχνη και την εντολή να δημιουργήσουμε τα πάντα από το μηδέν.
Να βρούμε μόνοι μας σπίτι.
Να αγοράσουμε μόνοι μας εργαλεία.
Να δημιουργήσουμε μόνοι μας επαγγελματικές σχέσεις.
Να χτίσουμε μόνοι μας ασφάλεια.
Να ανακαλύψουμε μόνοι μας πώς λειτουργεί το χρήμα, η εργασία, η ιδιοκτησία και το ρίσκο.
Σαν να μην υπήρξε κανείς πριν από εμάς.
Γεννιόμαστε σε έναν τόπο που υπάρχει εδώ και χιλιάδες χρόνια, αλλά οικονομικά καλούμαστε να ζήσουμε σαν να ιδρύθηκε την ημέρα που ενηλικιωθήκαμε.
Και αυτό είναι το παράδοξο.
Έχουμε πατρίδα, αλλά δεν έχουμε πάντα βάση.
Έχουμε οικογενειακό όνομα, αλλά όχι απαραίτητα οικογενειακή υποδομή.
Έχουμε προγόνους, αλλά συχνά δεν έχουμε πρόσβαση σε όσα γνώριζαν, σε όσα δημιούργησαν ή στον τρόπο με τον οποίο τα δημιούργησαν.
Ζούμε στον ίδιο πλανήτη με αυτούς, αλλά ξεκινάμε σαν να ήρθαμε από κάπου αλλού.
Γι’ αυτό χρειάζεται να δώσουμε δύο νέους ορισμούς.
Όχι για να χωρίσουμε τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους.
Αλλά για να καταλάβουμε από ποιο σημείο ξεκινάει πραγματικά ο καθένας.
Τι είναι ο οικονομικός άποικος;
Άποικος είναι ο άνθρωπος που φτάνει σε έναν τόπο χωρίς να υπάρχει τίποτα έτοιμο να τον περιμένει.
Έχει μαζί του τα μπαγκάζια του.
Τις γνώσεις του.
Την υγεία του, όσο την έχει.
Την ικανότητά του να εργάζεται.
Και ίσως λίγη βοήθεια από ανθρώπους που έφτασαν πριν από εκείνον.
Από εκεί και πέρα πρέπει να φτιάξει τα πάντα.
Πρέπει να βρει πού θα μείνει.
Πρέπει να καταλάβει ποιοι είναι οι κανόνες.
Πρέπει να δημιουργήσει εισόδημα.
Πρέπει να αποδείξει ότι αξίζει να τον εμπιστευτούν.
Πρέπει να δημιουργήσει ανθρώπους γύρω του.
Πρέπει να προστατευτεί από λάθη που κανείς δεν του εξήγησε.
Αυτό ακριβώς κάνει σήμερα ένας τεράστιος αριθμός ανθρώπων χωρίς να έχει αλλάξει χώρα, γλώσσα ή ήπειρο.
Μπορεί να γεννήθηκε στο ίδιο νοσοκομείο όπου γεννήθηκε και ο πατέρας του.
Μπορεί να περπατάει στους ίδιους δρόμους όπου περπατούσε ο παππούς του.
Μπορεί να βλέπει από το παράθυρο το βουνό που έβλεπαν πέντε γενιές πριν.
Αλλά όταν έρχεται η ώρα να σταθεί οικονομικά, είναι μόνος.
Ο οικονομικός άποικος
Δεν κληρονομεί θέση. Πρέπει να την αγοράσει ξανά.
Πληρώνει ενοίκιο για να κατοικήσει, δίδακτρα για να μάθει, τόκους για να αποκτήσει κεφάλαιο και χρόνια ζωής για να δημιουργήσει την εμπιστοσύνη που μια συνέχεια θα μπορούσε να του έχει ήδη παραδώσει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει βοήθεια.
Μπορεί οι γονείς του να τον σπούδασαν.
Μπορεί να του έδωσαν ένα αυτοκίνητο.
Μπορεί να τον κράτησαν στο σπίτι μέχρι να μπορέσει να φύγει.
Αυτά είναι σημαντικά.
Όμως η βοήθεια επιβίωσης δεν είναι πάντοτε υποδομή συνέχειας.
Το ερώτημα είναι αν ο άνθρωπος παρέλαβε ένα σύστημα που λειτουργεί ή απλώς λίγες προμήθειες για την πρώτη του διαδρομή.
Τι σημαίνει οικονομικά αυτόχθων;
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή.
Εδώ η λέξη «αυτόχθων» δεν χρησιμοποιείται φυλετικά, εθνικά ή νομικά.
Δεν περιγράφει ποιος έχει μεγαλύτερο δικαίωμα σε έναν τόπο.
Περιγράφει μια οικονομική κατάσταση συνέχειας.
Οικονομικά αυτόχθων είναι ο άνθρωπος που δεν ξεκινάει από την προσγείωση.
Πατάει πάνω σε κάτι που υπήρχε πριν από αυτόν.
Μπορεί να είναι ένα σπίτι.
Μπορεί να είναι μια επιχείρηση.
Μπορεί να είναι ένα εργαστήριο.
Μπορεί να είναι γη.
Μπορεί να είναι ένα δίκτυο πελατών.
Μπορεί να είναι μια τέχνη που διδάχθηκε από παιδί.
Μπορεί να είναι ένα οικογενειακό όνομα που συνδέεται με αξιοπιστία.
Μπορεί να είναι άνθρωποι που γνωρίζουν ποιος είναι και θα σταθούν δίπλα του όταν κάτι πάει στραβά.
Ξεκινάει από τη συνέχεια
Έχει μια βάση που του επιτρέπει να επενδύσει νωρίτερα σε γνώση, δημιουργία, επέκταση και προστασία της επόμενης γενιάς.
Ο αυτόχθων δεν είναι απαραίτητα πλούσιος.
Μπορεί να έχει λίγα.
Αλλά αυτά τα λίγα είναι οργανωμένα, καταγεγραμμένα, λειτουργικά και μπορούν να περάσουν παρακάτω.
Αντίθετα, ένας άνθρωπος μπορεί να κληρονομήσει πολλά χρήματα και να παραμένει οικονομικός άποικος.
Αν δεν ξέρει από πού ήρθαν.
Αν δεν γνωρίζει πώς διατηρούνται.
Αν δεν υπάρχει σύστημα.
Αν το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να τα καταναλώσει.
Η οικονομική αυτοχθονία δεν μετριέται μόνο από το τι παρέλαβες. Μετριέται από το αν μπορείς να το συνεχίσεις.
Οι αόρατες υποδομές
Όταν ακούμε τη λέξη «κληρονομιά», το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως σε χρήματα, σπίτια και χωράφια.
Όμως η πραγματική υποδομή μιας οικογένειας είναι πολύ μεγαλύτερη.
Υπάρχει η υλική υποδομή.
Τα σπίτια, η γη, τα εργαλεία, τα μηχανήματα, οι επιχειρήσεις, τα αποθέματα, οι λογαριασμοί και οι χώροι εργασίας.
Υπάρχει η γνωστική υποδομή.
Οι τέχνες, οι διαδικασίες, τα λάθη που έχουν ήδη πληρωθεί, οι λύσεις που ανακαλύφθηκαν, τα επαγγελματικά μυστικά, οι τρόποι με τους οποίους η οικογένεια ξέρει να επιβιώνει.
Υπάρχει η κοινωνική υποδομή.
Οι σχέσεις, η φήμη, η εμπιστοσύνη, οι άνθρωποι που σηκώνουν το τηλέφωνο, οι συνεργάτες, οι πελάτες και η θέση μέσα στην κοινότητα.
Υπάρχει η διοικητική υποδομή.
Τα έγγραφα, οι κανόνες, οι ρόλοι, οι κωδικοί, τα συμβόλαια, οι λογαριασμοί, η γνώση του ποιος αποφασίζει και τι γίνεται όταν ένας άνθρωπος δεν μπορεί πια να συνεχίσει.
Και υπάρχει η ψυχολογική υποδομή.
Η ικανότητα της οικογένειας να μιλάει, να συνεργάζεται, να αντέχει μια σύγκρουση χωρίς να αυτοκαταστρέφεται και να προστατεύει το κοινό έργο από τον εγωισμό ενός μέλους.
Ο οικογενειακός κόσμος
Η περιουσία δεν είναι ένα αντικείμενο.
Είναι ένα λειτουργικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ο επόμενος άνθρωπος μπορεί να σταθεί, να μάθει, να παράγει αξία και να συνεχίσει χωρίς να ξαναχτίσει κάθε βασικό πράγμα από την αρχή.
Αν ένα σπίτι υπάρχει αλλά κανείς δεν μπορεί να συνεννοηθεί για τη χρήση του, δεν είναι πλήρης υποδομή.
Αν μια επιχείρηση υπάρχει αλλά όλες οι γνώσεις βρίσκονται στο κεφάλι ενός ανθρώπου, δεν είναι πλήρης υποδομή.
Αν υπάρχουν χρήματα αλλά δεν υπάρχουν κανόνες, δεν υπάρχει συνέχεια.
Υπάρχει απλώς ένας προσωρινός πλούτος που περιμένει την πρώτη μεγάλη σύγκρουση για να διαλυθεί.
Το επίθετο δεν είναι ρίζα
Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες ψευδαισθήσεις.
Πιστεύουμε ότι επειδή η οικογένειά μας βρίσκεται σε έναν τόπο για πολλές γενιές, είμαστε αυτομάτως ριζωμένοι.
Όμως η γεωγραφική παρουσία δεν είναι το ίδιο με την οικονομική συνέχεια.
Μπορεί να έχεις το ίδιο επίθετο με έναν άνθρωπο που είχε γη, αλλά η γη να έχει πουληθεί.
Μπορεί να ζεις στο ίδιο χωριό όπου υπήρχε οικογενειακό εργαστήριο, αλλά η τέχνη να μην πέρασε σε κανέναν.
Μπορεί να γνωρίζεις ότι κάποτε υπήρχε επιχείρηση, αλλά να μην έχει απομείνει ούτε ένα αρχείο που να εξηγεί πώς λειτουργούσε.
Μπορεί να κληρονόμησες ένα ακίνητο μαζί με χρέη, διαφωνίες, εκκρεμότητες και πέντε ανθρώπους που δεν μιλούν μεταξύ τους.
Αυτό δεν είναι λειτουργική ρίζα.
Είναι αρχαιολογικό εύρημα.
Η ρίζα πρέπει να τροφοδοτεί το ζωντανό δέντρο
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι κάτι υπήρξε. Πρέπει να υπάρχει τρόπος να μετατραπεί σε γνώση, ασφάλεια, εισόδημα, δυνατότητα ή ευκαιρία για τους ανθρώπους που ζουν σήμερα.
Το ίδιο συμβαίνει και με το οικογενειακό όνομα.
Ένα επίθετο μπορεί να κουβαλάει ιστορία.
Αλλά αν δεν κουβαλάει εμπιστοσύνη, σχέσεις, κοινές αρχές και υπεύθυνους ανθρώπους, παραμένει απλώς μια λέξη γραμμένη στα έγγραφα.
Οικονομικά αυτόχθων δεν είναι αυτός που μπορεί να απαριθμήσει τους προγόνους του.
Είναι αυτός που μπορεί να δείξει τι ακριβώς πέρασε από εκείνους μέχρι σήμερα — και τι λειτουργεί ακόμη.
Το τεστ της προσγείωσης
Υπάρχει ένας απλός τρόπος για να καταλάβεις σε ποιο σημείο βρίσκεσαι.
Φαντάσου ότι αύριο το πρωί σταματάει ο μισθός σου.
Όχι επειδή απέτυχες.
Απλώς σταματάει.
Τι παραμένει;
Υπάρχει χώρος στον οποίο μπορείς να ζήσεις χωρίς να αγοράζεις κάθε μήνα το δικαίωμα της παραμονής σου;
Υπάρχει γνώση που μπορείς να μετατρέψεις σε εργασία χωρίς να ζητήσεις πρώτα άδεια από έναν εργοδότη;
Υπάρχουν εργαλεία, μηχανήματα ή ψηφιακά συστήματα που σου επιτρέπουν να δημιουργήσεις;
Υπάρχουν άνθρωποι με τους οποίους μπορείς να συνεργαστείς;
Υπάρχει κάτι που παράγει αξία χωρίς να χρειάζεται να πουλήσεις κάθε ώρα της ημέρας σου;
Υπάρχει οικογενειακό αρχείο που να σου λέει τι υπάρχει, πού βρίσκεται και ποια είναι η κατάστασή του;
Υπάρχει κάποιος μηχανισμός που θα στηρίξει εσένα και τα παιδιά σου σε μια πραγματική κρίση;
Αν με την απώλεια ενός μισθού εξαφανίζεται ολόκληρος ο κόσμος σου, τότε δεν έχεις ακόμη εγκατασταθεί. Απλώς επιβιώνεις στον τόπο της προσγείωσης.
Αυτό δεν είναι κατηγορία.
Πολλοί άνθρωποι ξεκινούν πράγματι από το μηδέν.
Το σημαντικό είναι να το γνωρίζουν.
Γιατί όταν νομίζεις ότι είσαι ασφαλής ενώ στην πραγματικότητα εξαρτάσαι από μία μόνο πηγή, δεν μπορείς να χτίσεις σωστή στρατηγική.
Η επίγνωση δεν δημιουργεί ντροπή.
Δημιουργεί συντεταγμένες.
Εξωγήινοι στην ίδια τους την πόλη
Τώρα κοίταξε τα παιδιά σου.
Ή τα παιδιά που μπορεί να υπάρξουν μετά από εσένα.
Σε ποιον πλανήτη θα προσγειωθούν;
Θα βρουν ένα σπίτι που λειτουργεί σαν βάση ή θα πρέπει να πληρώνουν από την πρώτη ημέρα για να έχουν χώρο;
Θα βρουν γνώση οργανωμένη ή θα ακούσουν μόνο ιστορίες για το πόσο δύσκολα ήταν κάποτε τα πράγματα;
Θα βρουν ανθρώπους που συνεργάζονται ή συγγενείς που μιλούν μόνο για το ποιος δικαιούται τι;
Θα βρουν μια επιχείρηση με ρόλους και διαδικασίες ή έναν κουρασμένο άνθρωπο που κρατάει τα πάντα στο κεφάλι του;
Θα βρουν εργαλεία για να δημιουργήσουν ή μόνο αντικείμενα για να καταναλώσουν;
Γιατί υπάρχει ένας πραγματικός κίνδυνος.
Τα παιδιά μας να γεννηθούν στην ίδια πόλη.
Να μεγαλώσουν στο ίδιο σπίτι.
Να ακούσουν τις ίδιες οικογενειακές ιστορίες.
Και παρ’ όλα αυτά, όταν έρθει η ώρα να ζήσουν, να μην έχουν τίποτα λειτουργικό στα χέρια τους.
Να γνωρίζουν από πού κατάγονται, αλλά να μην έχουν πού να πατήσουν.
Να έχουν συγγενείς, αλλά όχι ομάδα.
Να έχουν κληρονομιά, αλλά όχι πρόσβαση.
Να έχουν περιουσία, αλλά όχι μηχανισμό διαχείρισης.
Να είναι εξωγήινοι στην ίδια τους την πόλη.
Ο πραγματικός κίνδυνος
Να παραδώσουμε στα παιδιά μας έναν τόπο, αλλά όχι θέση μέσα σε αυτόν.
Να τους δώσουμε αναμνήσεις, αλλά να μην τους δώσουμε υποδομή. Να τους πούμε ότι όλα είναι δικά τους, αλλά να μην μπορούν να χρησιμοποιήσουν, να προστατεύσουν ή να συνεχίσουν τίποτα.
Η ερώτηση που μένει
Τώρα μπορούμε να δούμε καθαρά τη θέση μας.
Μπορεί να έχουμε γεννηθεί στον ίδιο τόπο όπου έζησαν οι γονείς, οι παππούδες και οι προπαππούδες μας, αλλά αυτό από μόνο του δεν σημαίνει ότι παραλάβαμε θέση μέσα στον οικονομικό κόσμο που δημιούργησαν.
Η καταγωγή αποδεικνύει ότι υπήρξαν άνθρωποι πριν από εμάς.
Η συνέχεια αποδεικνύει ότι κάτι από το έργο τους κατάφερε να φτάσει μέχρι εμάς και εξακολουθεί να λειτουργεί.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο «από πού κατάγομαι;». Είναι «πάνω σε τι ακριβώς μπορώ να πατήσω σήμερα;»
Και εδώ εμφανίζεται μια πολύ μεγαλύτερη απορία.
Δεν εμφανιστήκαμε χθες πάνω στη Γη.
Πίσω από τον καθένα μας υπάρχουν εκατοντάδες άνθρωποι που εργάστηκαν, έχτισαν, καλλιέργησαν, έμαθαν τέχνες, δημιούργησαν σχέσεις και προσπάθησαν να αφήσουν κάτι στους επόμενους.
Δεν γίνεται όλοι να ξεκίνησαν και όλοι να τελείωσαν με άδεια χέρια.
Άρα, αν σήμερα τόσο πολλοί άνθρωποι ζουν σαν οικονομικοί άποικοι, η επόμενη ερώτηση είναι αναπόφευκτη:
Η επόμενη ερώτηση
Πού πήγε ο πλούτος των προηγούμενων γενεών;
Πού χάθηκαν τα σπίτια, η γη, οι τέχνες, οι επιχειρήσεις, οι σχέσεις και οι υποδομές που κάποτε υπήρχαν; Και σε ποιο ακριβώς σημείο έσπασε η αλυσίδα;
Για να σταματήσουμε να ζούμε σαν άνθρωποι που μόλις προσγειώθηκαν, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε τι συνέβη σε όσα δημιουργήθηκαν πριν από εμάς.